Valideynlər üçün

Yenidoğulmuşda sarılıq: nə vaxt təhlükəlidir?

Valideynlərin düşüncəsində geniş yayılmış bir fikir var: “sarılıq bütün uşaqlarda olur, fiziolojidir, özü keçib gedəcək”. Bu fikir çox vaxt doğrudur, və elə buna görə də təhlükəlidir.

Niyə məhz evə buraxıldıqdan sonrakı günlər

İndi doğum evlərindən körpələr fizioloji doğuşdan sonra ikinci sutkada, cərrahi doğuşdan sonra isə adətən üçüncü sutkada evə buraxılır. Sarılıq isə öz pik həddinə məhz bu günlərdən sonra çatır. Yəni ən diqqətli dövr artıq xəstəxanada deyil, evdə keçir.

Bu, valideynin günahı deyil: valideyn həkim deyil. Amma bu o deməkdir ki, evə buraxılarkən risk qrupundakı ailələr çox ciddi şəkildə məlumatlandırılmalı, nələrə baxmalı olduqları aydın dildə izah edilməlidir.

Fizioloji sarılıq nədir

Yenidoğulmuşların böyük əksəriyyətində həyatın ilk günlərində dərinin və göz ağının sarımtıl rəng alması müşahidə olunur. Bu, qanda bilirubin adlı maddənin müvəqqəti artması ilə bağlıdır və çox vaxt heç bir müdaxilə tələb etmədən keçir.

Nə vaxt bu artıq fizioloji deyil

Sərbəst (birləşməmiş) bilirubinin qanda yol verilən həddi aşması yenidoğulmuş üçün təhlükəlidir. Konsentrasiya kritik səviyyəni keçdikdə nüvə sarılığı: bilirubin ensefalopatiyası deyilən geridönməz nevroloji zədələnmə baş verə bilər. Bu, nadir, lakin ağır nəticədir və məhz ona görə sarılıq “gözlə baxıb keçər” prinsipi ilə idarə olunmur.

Bu hallarda gecikmədən həkimə

Sarılıq ilk 24 saat ərzində başlayıbsa.
Sarılıq 4–5-ci gündən sonra azalmaq əvəzinə güclənirsə.
Saralma üzdən aşağı yayılıbsa: qarına, ovuclara və dabanlara çatıbsa.
Körpə süstdürsə, çətin oyanırsa, əmməkdən imtina edirsə.
Körpə həddindən artıq narahatdırsa, qeyri-adi ucadan ağlayırsa, bədəni gərgindirsə.
Sarılıq iki həftədən çox davam edirsə.

Risk qrupu: hansı körpələrdə daha diqqətli olmaq lazımdır

Ana ilə körpə arasında qan qrupu və ya Rh uyğunsuzluğu olanlar.
Vaxtından əvvəl doğulanlar və az çəkili körpələr.
Ekiz və çoxdöllü hamiləlikdən doğulanlar.
Doğuş travması, qansızma (kefalohematoma) olanlar.
Ailədə əvvəlki uşaqda ağır sarılıq olubsa.

Yenidoğulmuşların hemolitik xəstəliyi riski olan körpələrə yanaşma fərqli olmalıdır: doğuş zalında göbək venasından bilirubin səviyyəsi təyin edilməli, dinamika izlənməli və saatlıq artım təhlükəli həddə çatmasını gözləmədən qərar verilməlidir. Bu, mübahisə mövzusu deyil: protokol tələbidir.

Ana südü ilə bağlı sarılıq

Ana südü ilə bəslənən körpələrdə sarılıq bir qədər uzun çəkə bilər və bu, çox vaxt zərərsiz vəziyyətdir. Amma “ana südü sarılığıdır” qənaətinə yalnız altda başqa səbəb olmadığı yoxlanıldıqdan sonra gəlmək olar. Ləngimiş sarılıqda araşdırılmalı olan başqa səbəblər də var.

Ən qısa nəticə: sarılıq çox vaxt keçicidir, amma qərar rəngə baxmaqla deyil, dinamika və lazım olduqda analizlə verilir. Şübhə varsa, gözləməyin — yenidoğulmuşda bir gün böyük fərq yaradır.

Sarılıq haqqında

Sarılığı günəş işığı ilə keçirmək olarmı?

Xeyr, bu üsula etibar etmək olmaz. Pəncərə arxasından düşən işıq nə lazımi dalğa uzunluğunu, nə də lazımi dozanı verir; üstəlik körpəni birbaşa günəşə çıxarmaq təhlükəlidir. Müalicə lazımdırsa, o, tibbi fototerapiya ilə aparılır.

Sarılıq varsa əmizdirməyi dayandırmaq lazımdırmı?

Əksər hallarda xeyr: əmizdirmə davam etdirilir, hətta tez-tez əmizdirmə tövsiyə olunur. Qərar həkim tərəfindən, bilirubinin səviyyəsinə və körpənin vəziyyətinə görə verilir.

Bilirubini necə ölçürlər?

Qan analizi ilə. Bəzi hallarda dəri üzərindən ölçən cihazlardan da istifadə olunur, lakin şübhəli və risk qrupundakı körpələrdə qərar qan analizinin nəticəsinə əsaslanır. Vacib olan tək ölçü deyil, ölçülərin dinamikasıdır.

Yenidoğulmuşun və südəmər körpənin təqibi Ana südü və sağlam qidalanma Hərarət və təcili hallar